Het vuurwerk is voorbij, maar…

Vicky Lommatzsch
4 jan
3 minuten om te lezen

... je paard z’n zenuwstelsel heeft de memo nog niet gekregen.

Je kent het beeld: 1 januari is stil, jij denkt “pfieuw, we zijn erdoor”, en toch voelt je paard nog… anders.

Sneller schrikken. Minder kunnen “landen”. Alsof er nog ergens een alarmlichtje blijft knipperen.

Dat is dat sluimerende effect.

Waarom het kan blijven hangen

Vuurwerk is voor paarden de perfecte cocktail van “help”: onvoorspelbaar, hard, flitsen, geur, drukte. En paarden zijn vluchtdieren. Het lichaam reageert dus niet alleen met gedrag, maar ook met stressfysiologie (denk aan adrenaline/cortisol en het autonome zenuwstelsel).

In studies en praktijkrapportages zie je typische stressreacties zoals rennen, zweten, trillen, meer mesten/diarree, onrust, vocaliseren…

En belangrijk: stressreacties stoppen niet altijd exact wanneer de prikkel stopt. Herstel kan snel gaan bij het ene dier, maar bij anderen duurt het langer.

In de literatuur rond vuurwerk-angst wordt zelfs beschreven dat sommige dieren pas dagen later weer “normaal” lijken, of gevoeliger kunnen worden (sensitisatie).

Hoe lang kan het blijven hangen?

Er is geen magisch getal dat voor elk paard geldt (en al zeker niet na één nacht die per stal en regio zó verschillend is). Maar in het echt zie je vaak dit patroon:

Uren tot 1–3 dagen: duidelijke spanning, hyperalert, sneller “aan”.
Enkele dagen tot 2 weken: subtieler sluimeren: sneller schrikken, korter lontje, moeilijker focussen, meer “druk” in het lijf.
Langer (weken): vooral bij gevoelige paarden, paarden met eerdere negatieve ervaringen, of als er rond Nieuwjaar meerdere dagen knallen waren.

Niet omdat je paard “dramatisch doet”, maar omdat het zenuwstelsel soms tijd nodig heeft om weer voldoende veiligheid te ervaren. (En dat gaat niet op commando.)

Wat zijn mogelijke gevolgen van zo’n sluimerstand?

Als het stresssysteem langer “aan” blijft, kan dat zich op heel herkenbare manieren tonen:

Gedrag & training: sneller schrikken, minder concentratie, sneller frustratie, minder leerbaarheid.
Spijsvertering: rommelige mest, meer spanning rond buik/voer, gevoeliger voor maag-darmissues (stress en maagproblemen worden in onderzoek vaak samen besproken).
Lichaam & herstel: stijver lijf, oppervlakkiger ademhaling, minder diepe rust.
Algemene weerstand/welzijn: langdurig verhoogde stress kan het welzijn drukken en beïnvloedt meerdere systemen (cortisol is net daarom zo’n vaak gebruikte welzijnsindicator).

(En ja: je kan een paard hebben dat “braaf” oogt… maar intern nog op scherp staat. Dat maakt dit onderwerp net zo verraderlijk.)

Waarom ontladen zó belangrijk is

Ontladen is niet “je paard moe maken”. Ontladen is: het lichaam helpen om van overleven terug naar veilig te schakelen.

Denk: van sympathisch (alarm/actie) naar parasympathisch (rust/herstel).

Ontladen in het echt (simpel en paardvriendelijk)

Veel basisdingen: ruwvoer, kauwen, rustig wandelen, buitenlucht.
Sociale veiligheid: bij soortgenoten (als dat kan), vertrouwde routine.
Beweging zonder druk: stappen aan de hand, vrij bewegen, lange lijnen in ontspanning — níét “presteren”, wél “landen”.
Keuze & voorspelbaarheid: liever 10 minuten echt zacht dan 40 minuten “doorbijten”.

En als je denkt: “maar we moeten weer trainen”… dan is dit je zachte reminder: Soms is één week investeren in herstel precies waarom je daarna weer vooruit kan.

Mini-check: zit je paard nog in dat sluimerstuk?

Schrikt sneller van kleine dingen dan normaal
Is “aan” op stal (hoofd hoog, scannen)
Minder eetlust/meer onrust bij voer
Meer spanning in lijf, moeilijk zakken in ontspanning
Lijkt braaf, maar niet echt zacht

Als je dit herkent: je doet niks fout. Je ziet gewoon wat er ís.

Kerstvakantie is voor mij altijd dé tijd om te gaan lezen en bijleren over zaken die me bezighouden. Die deel ik graag met jou ook. Hyperinteressante bronnen (zeker als je zo'n adhd-hoofd hebt als 't mijne) :